Jakie elementy techniki decydują o skuteczności wspinacza? W jaki sposób zdolności siłowe i szybkościowe przekładają się na wykonanie poszczególnych ruchów? Czy nowoczesne technologie pozwolą trenerom dokładniej analizować te zależności? Odpowiedzi na te pytania poszukuje zespół naukowców współpracujących z Polskim Związkiem Alpinizmu. Efektem dotychczasowych prac jest publikacja naukowa poświęcona komputerowej analizie wspinaczki na czas, a ich kontynuacją — realizowany w 2026 roku projekt rozwoju zintegrowanego systemu diagnostycznego.
Technika wspinaczki w świetle badań naukowych
Ocena techniki wspinaczkowej tradycyjnie opiera się w dużym stopniu na obserwacji trenerskiej. Trener analizuje sposób przemieszczania ciała, koordynację kończyn, wykorzystanie chwytów i stopni, płynność ruchu oraz jego skuteczność. Choć obserwacja ta stanowi nieodłączny element szkolenia, wiele aspektów techniki trudno precyzyjnie zmierzyć i porównać.
W ostatnich latach coraz większe znaczenie w badaniach nad wspinaczką zyskują metody komputerowej analizy ruchu, pozwalające opisywać jego parametry ilościowo. Badania Legreneura i współautorów (2019), przeprowadzone podczas Młodzieżowych Igrzysk Olimpijskich, wskazały na znaczenie ograniczania przemieszczeń bocznych oraz minimalizowania strat prędkości po ruchach dynamicznych we wspinaczce na czas. Reveret i współautorzy (2020) wykorzystali trójwymiarową rekonstrukcję ruchu do szczegółowej analizy jego przebiegu. Z kolei Orth i współautorzy (2017) zwracali uwagę, że skuteczność techniki należy rozpatrywać w kontekście realizowanego zadania ruchowego, a nie wyłącznie prostoty czy płynności trajektorii.
Wspólnym mianownikiem tych badań jest próba lepszego zrozumienia zależności pomiędzy sposobem wykonania ruchu a jego skutecznością. W ten nurt wpisują się również badania prowadzone przez naukowców Akademii Tarnowskiej we współpracy z Polskim Związkiem Alpinizmu i specjalistami Akademii Kultury Fizycznej w Krakowie.
Od współpracy trenerskiej do publikacji naukowej
W toku prac badawczych opracowano narzędzie umożliwiające bardziej szczegółową analizę przebiegu biegu wspinaczkowego. Powstał prototyp systemu Speed Climbing Analysis (SCA), wykorzystujący nagrania wideo i algorytmy komputerowe do śledzenia ruchu zawodnika.
Wyniki pilotażowej oceny systemu zostały opublikowane 19 października 2026 roku w czasopiśmie Journal of Kinesiology and Exercise Sciences w artykule „A Pilot Evaluation of a Video-Derived System for Analysing Speed Climbing Runs”. Autorami publikacji są Adam Pieprzycki, Tomasz Mazur, Marcin Krawczyk, Daniel Król, Maciej Witek i Robert Rokowski.
Badaniem objęto 21 młodych zawodników i zawodniczek kategorii U16, w tym uczestników systemu szkolenia PZA. Na podstawie nagrań rejestrowanych z częstotliwością 100 klatek na sekundę analizowano czas przejścia, prędkość, przyspieszenie, trajektorię ruchu oraz parametry opisujące jego organizację przestrzenną. Uzyskano bardzo silną korelację (r = 0,99) pomiędzy czasem określonym na podstawie nagrania a oficjalnym wynikiem pomiaru czasu. Wykazano również wyraźne związki pomiędzy charakterystyką prędkości a osiąganym wynikiem sportowym.
Badanie pokazało, że komputerowa analiza obrazu może dostarczać informacji wykraczających poza tradycyjny pomiar czasu, pozwalając ilościowo opisywać wybrane właściwości ruchu zawodnika. Jednocześnie autorzy wskazali na konieczność dalszej walidacji systemu, szczególnie w zakresie parametrów biomechanicznych.
Kolejny etap: połączenie analizy techniki i diagnostyki motorycznej
Doświadczenia z dotychczasowych badań stały się podstawą dalszego rozwoju systemu. W 2026 roku PZA, we współpracy z Akademią Tarnowską, realizuje projekt naukowy „Informatyczny system do analizy wspinaczki na czas”.
Jego założeniem jest rozszerzenie dotychczasowych możliwości pomiarowych i opracowanie zintegrowanego rozwiązania, które będzie łączyć informacje o technice ruchu z danymi dotyczącymi przygotowania motorycznego zawodników. Projekt rozwija analizę wideo o metody sztucznej inteligencji, umożliwiające identyfikację położenia kończyn i charakterystycznych punktów ciała. Przewidziano również wykorzystanie inteligentnych czujników inercyjnych (IMU) oraz systemów lokalizacji UWB, pozwalających rejestrować dodatkowe parametry ruchu.
Drugim istotnym obszarem są badania zdolności motorycznych. Zaplanowano m.in. pomiary siły maksymalnej, szybkości narastania siły, mocy kończyn dolnych, charakterystyki siła–prędkość oraz wytrzymałości siłowej. Połączenie tych dwóch obszarów ma umożliwić bardziej kompleksową ocenę zawodnika. Pozwoli badać nie tylko sposób wykonania ruchu, lecz również zależności między jego przebiegiem a posiadanymi zdolnościami motorycznymi. Przykładowo, analiza może pomóc odpowiedzieć na pytania, czy zawodnicy o zbliżonym poziomie siły wykorzystują odmienne strategie ruchowe, jak parametry mocy kończyn wpływają na przebieg przyspieszania lub czy określone cechy koordynacji wiążą się z efektywniejszym pokonywaniem drogi.
Są to zagadnienia, których rozpoznanie może w przyszłości wspierać indywidualizację treningu.
Badania obejmą także zawodników prowadzenia i bulderingu
Główną grupę badawczą projektu ma stanowić 30 zawodników i zawodniczek specjalizujących się we wspinaczce na czas, reprezentujących kadrę narodową PZA oraz kadrę województwa małopolskiego.
Program przewiduje ponadto udział 10–15 zawodników o wysokim poziomie sportowym, specjalizujących się w prowadzeniu i bulderingu. W ich przypadku badania skoncentrują się na diagnostyce siły i wytrzymałości siłowej. Uwzględnienie przedstawicieli różnych konkurencji pozwoli poszerzyć zakres analiz przygotowania motorycznego wspinaczy. W dłuższej perspektywie rozwijane technologie mogą również znaleźć zastosowanie w ilościowej analizie techniki prowadzenia i bulderingu. Szczególnie interesujące wydają się możliwości badania ekonomii ruchu, koordynacji, sposobów regulowania pozycji ciała oraz zmian zachodzących podczas uczenia się nowych sekwencji ruchowych.
Takie zastosowania będą jednak wymagały odrębnych badań i dostosowania metod pomiarowych do specyfiki poszczególnych konkurencji.
Nauka jako wsparcie procesu szkolenia
Zakończenie obecnego projektu badawczego zaplanowano na listopad 2026 roku. Wśród oczekiwanych rezultatów znajdują się rozwój modeli ruchu 2D i 3D, integracja danych z nagrań i czujników, opracowanie modeli matematycznych oraz przygotowanie rekomendacji treningowych. Dalszy rozwój systemu może stworzyć podstawy do badań nad zależnościami między techniką, poziomem przygotowania motorycznego i wynikiem sportowym, a w przyszłości również nad zmianami zachodzącymi w procesie doskonalenia umiejętności.
Nie oznacza to zastąpienia doświadczenia trenerskiego automatyczną oceną. Celem jest dostarczenie trenerom narzędzi, które pozwolą uzupełniać obserwację o obiektywne dane, lepiej rozumieć sposób wykonywania ruchów oraz weryfikować hipotezy dotyczące skuteczności stosowanych rozwiązań treningowych.
Opublikowane wyniki badań pilotażowych i realizowany obecnie projekt stanowią kolejne etapy współpracy nauki ze sportem wyczynowym. Pokazują, w jaki sposób potrzeby pojawiające się w codziennej pracy trenerskiej mogą prowadzić do opracowania nowych metod badawczych, a następnie do rozwoju narzędzi wspierających proces szkolenia.
Publikacja naukowa
Pieprzycki A., Mazur T., Krawczyk M., Król D., Witek M., Rokowski R. (2026). A Pilot Evaluation of a Video-Derived System for Analysing Speed Climbing Runs. Journal of Kinesiology and Exercise Sciences, 36, 1–13.
https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.9581
Projekt: „Informatyczny system do analizy wspinaczki na czas” — Wspieranie projektów naukowych 2026.
Dofinansowano ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, których dysponentem jest Minister Sportu i Turysty
