W dniach 10.07-2.08.2026 odbyła się kolejna, XX letnia wyprawa w czarnogórską część gór Prokletije, organizowana przez Wielkopolski Klub Taternictwa Jaskiniowego.
W trakcie wyprawy kontynuowaliśmy działalność w masywach Beliča i Kolaty, ze szczególnym uwzględnieniem systemów jaskiniowych Złotej, Beliča oraz Aladinovej Peciny – Grom iz Vedra Neba.
System Jaskini Złotej
Po tegorocznej wyprawie System Jaskini Złotej składa się z sześciu jaskiń: Złota, Frizider, Prawy Udar, Finiszer, Kwadratowa oraz Cedevita. W br. połączyliśmy Jaskinię Kwadratową ze Skalnym Miastem oraz Finiszer z Prawym Udarem. Ponadto eksploracja w systemie obejmowała m.in. poszukiwania w Finiszerze w równoległym ciągu studni, w odległych partiach za Studnią Polsilver czy w partiach Morii. Z biwaku poniżej Studni Mamy prowadziliśmy eksplorację kilku przodków oraz skartowaliśmy boczne ciągi. W Jaskini Złotej i Friziderze wykonaliśmy również pomiary uzupełniające oraz ponowne kartowanie znanych partii, porządkując ciągi pomiarowe i dowiązania do danych z poprzednich wypraw.
Podsumowując, w Systemie Jaskini Złotej zmierzyliśmy 886 m nowych ciągów. Po tegorocznych odkryciach system ma 14 otworów, 10 865 m długości i 660 m głębokości i pozostaje najdłuższym znanym systemem jaskiniowym w górach Prokletije, a według dostępnych danych drugim w Czarnogórze.
System Jaskiniowy Beliča
W Systemie Jaskiniowym Beliča (Jaskinia Lodu, T5, Adamica, Górnicza) kontynuowaliśmy eksplorację za Studnią Trzech Świnek i Meandrem Jednorożca. Nowe partie (Studnie Meandry Poganiają, Ludzi za Nic Mają) rozwijają się naprzemiennie studniami i ciasnymi meandrami. Zmierzyliśmy w nich 52 m ciągów. Eksploracja była kontynuowana w Jaskini T5 (81 m nowych korytarzy). Kontynuowaliśmy również wspinaczkę oraz podjęliśmy próbę przekopu w kierunku Jaskini Nadzwyczajnej (część Systemu Jaskini Entuzjastycznej), jednak nie udało się jeszcze uzyskać połączenia. W Jaskini Górniczej uporządkowaliśmy oporęczowanie i depozyty. W Systemie Jaskiniowym Beliča zmierzyliśmy łącznie 133 m ciągów. System ma obecnie 5 otworów, 6784 m długości i 796 m głębokości i stanowi drugą najgłębszą znaną jaskinię Czarnogóry.
System Jaskiniowy Aladinova Pecina – Grom iz Vedra Neba
Kontynuowaliśmy eksplorację i kartowanie górnych partii Aladinovej Peciny, w tym Partii Serbskich oraz kilku ciągów bocznych. W trakcie jednej z akcji skartowaliśmy około 140 m nowych korytarzy, które zakończyły się ciasnotami. Aktualnie system ma 826 m długości i 74 m deniwelacji.
Eksploracja powierzchniowa
W wyniku prowadzenia działalności powierzchniowej w trakcie wyprawy odkryte zostały również kolejne jaskinie: V-ka (392 m długości, 86 m głębokości), Ten Dziur (153 m długości, 50 m głębokości), Akwarium (72 m długości, 54 m głębokości) oraz mniejsze obiekty, takie jak Burzowa (38 m długości, 10 m głębokości) i Nadmiar Szczęścia (20 m długości, 10 m głębokości).
Działalność naukowa
W trakcie wyprawy kontynuowana była działalność naukowa przez pracowników i studentów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych oraz Wydział Biologii), Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu.
W jaskini Lodowy Gigant kontynuowaliśmy monitoring pokrywy lodowej. Wykonaliśmy pomiary powierzchni lodu oraz wymieniliśmy urządzenia rejestrujące temperaturę. Postępujące wytapianie lodu wymusiło dołożenie nowych punktów zjazdowych, ponieważ dotychczasowe znalazły się około 2,5 m nad obecnym poziomem spągu. W Jaskini Aladynowej kontynuowaliśmy badania kalcytów kriogenicznych, pobraliśmy również próbki wody i lodu do badań izotopowych.
Pobraliśmy materiał z wody, lodu i osadu z wnętrza jaskiń oraz ich otworów w celu określenia składu gatunkowego fauny bezkręgowców jaskiń lodowych w górach Prokletije. Badania te mają również pomóc zweryfikować hipotezę, że bałkańskie jaskinie lodowe są refugium dla unikalnych organizmów, które przetrwały w nich od dawnych epok lodowcowych. Dodatkowo studenci z Wydziału Biologii UAM prowadzili badania w ramach projektu „Różnorodność, liczebność oraz filogeneza bezkręgowców jaskiń lodowych na Bałkanach”.
Podsumowując, w czasie wyprawy zmierzyliśmy 2299 m ciągów w 13 jaskiniach, z czego 1985 m to nowe partie. Pięć jaskiń było nowymi obiektami. Ponadto skartowaliśmy na nowo Serbską Jamę.
Dziękujemy Polskiemu Związkowi Alpinizmu za wsparcie finansowe oraz firmie Alpinex Fall Protection Solutions za wsparcie sprzętowe.
W wyprawie udział wzięli:
Michał Amborski, Błażej Bremski, Paweł Dębczak, Cezary Działak, Dominika Jankowiak, Mateusz Jóźwik, Katarzyna Kaczmarczyk, Ditta Kicińska, Helena Kozłowska, Sławomir Kozłowski, Magdalena Lehmann, Adam Łada (kierownik), Anna Maćkowiak, Adam Makowiecki, Robert Matuszczak, Marietta Milewska-Moult, Tony Moult, Arkadiusz Nowacki, Agata Piękniewska, Krzysztof Piotrowski, Norbert Skowroński, Anna Szwajkosz, Zbigniew Tabaczyński, Jakub Wyrzykowski (wszyscy z Wielkopolskiego Klubu Taternictwa Jaskiniowego) oraz Krzysztof Maciąg i Paweł Niziołek (Speleoklub Świętokrzyski), Ewa Głowacka i Katarzyna Pawlik (Sekcja Grotołazów Wrocław), Joanna Kocot-Zalewska (Katowicki Klub Speleologiczny), Michał Zmarz (Speleoklub Tatrzański), Kinga Skoczeń i Filip Marcinkowski (Wydział Biologii UAM). Gościnnie wyprawę odwiedzili Martyna Sokół, Grzegorz Sokół i Jacek Kaczmarek.
===
Ditta Kicińska, Adam Łada
